Nowe rozporządzenie ws. maszyn

20 stycznia 2027 roku nastąpi długo oczekiwana „zmiana warty” w europejskich wymaganiach bezpieczeństwa dla maszyn

 

Obecna dyrektywa maszynowa 2006/42/WE jest już bardzo przestarzała. Wynika to z głównych dwóch powodów:

· postęp techniczny w branży maszynowej jest szybki i 20 lat oznacza niemal „wieczność” technologiczną,

· każdy rok przynosi nowe doświadczenia prawno-handlowe dla produktów w Europie oraz w relacjach Europa-reszta Świata.

 Odpowiedzią na rozwój sytuacji rynku międzynarodowego było dla wielu grup produktowych wdrożenie tzw. Nowego Pakietu Legislacyjnego po roku 2008, gdy Unia Europejska uzyskała osobowość prawną. Decyzja 768/2008/WE, rozporządzenia (UE) 2019/1020 oraz 2019/515 wyznaczyły nowy kurs.

Jednocześnie rozwój przemysłu według powszechnej opinii wszedł w nową fazę, określaną jako „Czwarta Rewolucja Przemysłowa”.

Wobec powyższych nadszedł czas zastąpienia dyrektywy maszynowej 2006/42/WE rozporządzeniem w sprawie maszyn (UE) 2023/1230, które będzie obowiązywać nas wszystkich już od 20 stycznia 2027 roku. 

Nowe przepisy mają kluczowe znaczenie dla producentów, integratorów, importerów oraz użytkowników maszyn, ponieważ wprowadzają zupełnie nowe podejście do bezpieczeństwa, dokumentacji, oceny zgodności i odpowiedzialności na rynku.

 

Ważne pytania:

 

• Czym różni się rozporządzenie od dotychczasowej dyrektywy?

• Jakie nowe obowiązki wprowadza unijne prawo?

• Jak zmienia się definicja maszyny, zespołu maszyn i czym jest modyfikacja istotna?

• W jaki sposób regulacje obejmują sztuczną inteligencję, systemy autonomiczne, cyberbezpieczeństwo?

• Jakie praktyczne konsekwencje te zmiany mają dla przedsiębiorstw w UE i poza nią?

 

Jak wiemy wiele projektów trwa długo, a zatem część z nich – już rozpoczęta zakończy się po wprowadzeniu nowego rozporządzenia, nie mówiąc już o wyrobach produkowanych seryjnie…

Nie przewidziano dla nowych przepisów okresu przejściowego, to znaczy są one opublikowane, ale nie będzie sytuacji, że przez jakiś czas można wybierać postać systemu zapewnienia zgodności – od 20 stycznia będzie w pełni obowiązywać nowy.

 

Oto najważniejsze zmiany:

Maszyna i zespół maszyn

Rozporządzenie rozszerza definicję maszyny oraz precyzuje zasady dotyczące zespołów maszyn, które są traktowane jako jedna, nowa maszyna.

Jeśli więc dwie maszyny z oznaczeniem CE zostaną połączone w linię technologiczną, to:

• oznakowania CE poszczególnych podzespołów nie wystarczą,
• cały zespół wymaga nowej deklaracji zgodności i nowego CE,
• konieczna jest ocena ryzyka całości systemu, a nie jedynie komponentów.

To właśnie integrator lub użytkownik tworzący linię produkcyjną staje się faktycznym producentem maszyny w rozumieniu prawa.

Modyfikacja istotna – koniec „szarej strefy”

Dotychczas zmiany w maszynach budziły wątpliwości, czy traktować je jako:

• serwis,
• modernizację,
• czy wytworzenie nowej maszyny.

Nowe prawo jasno wskazuje, że modyfikacją istotną jest każda zmiana po wprowadzeniu maszyny do obrotu, która może wpływać na jej bezpieczeństwo.

Należą do nich m.in.:

• zmiana parametrów pracy (np. zwiększenie prędkości o 20%),
• łączenie maszyny z innymi urządzeniami,
• dodawanie nowych funkcji,
• ingerencja w układy bezpieczeństwa.

Taka zmiana oznacza konieczność ponownego przeprowadzenia pełnej oceny zgodności, a często także konsultacji z producentem sprzętu.

Nowa definicja ryzyka

Nowością jest rozszerzenie definicji ryzyka o:

• uszczerbek na zdrowiu (np. hałas, promieniowanie UV),
• perspektywę całego cyklu życia maszyny,
• ryzyka probabilistyczne związane z długotrwałym narażeniem.

W praktyce oznacza to, że ocena ryzyka musi być bardziej rozbudowana i obejmować o wiele szerszy zakres zagrożeń niż dotychczas.

Nowe obowiązki producentów, importerów i integratorów

Rozporządzenie wprowadza cztery grupy odpowiedzialnych podmiotów, bardzo precyzyjnie definiując ich obowiązki:

1. Producent (również ten powstający na skutek istotnej modyfikacji).
2. Upoważniony przedstawiciel.
3. Importer.
4. Dystrybutor.

Każdy z nich ma przypisane konkretne zadania związane z:

• zapewnieniem zgodności maszyny,
• prowadzeniem dokumentacji,
• nadzorem nad bezpieczeństwem,
• współpracą z organami nadzoru rynku.

Sztuczna inteligencja i maszyny samo zmieniające się – nowy rozdział w bezpieczeństwie

Jednym z najbardziej innowacyjnych elementów rozporządzenia jest odniesienie do systemów z funkcjami sztucznej inteligencji.

Nowe przepisy uwzględniają m.in.:

• maszyny autonomicznie zmieniające swoje zachowanie (tzw. "maszyny samo zmieniające się"),
• systemy uczące się w czasie eksploatacji,
• algorytmy optymalizujące pracę urządzeń w czasie rzeczywistym,
• ryzyka związane z aktualizacją oprogramowania.

Jak wynika z materiału, maszyny tego typu muszą mieć zapewniony system bezpieczeństwa odporny na nietypowe, nieliniowe zmiany algorytmów, aby ich działanie nie powodowało zagrożeń.

Cyfryzacja dokumentacji i instrukcji

Rozporządzenie dopuszcza cyfryzację dokumentacji.

• Instrukcja papierowa nie musi być już dostarczana z maszyną, jeśli użytkownik otrzyma dostęp do dokumentacji elektronicznej.
• Dokumentacja elektroniczna musi być udostępniona (np. kod QR z linkiem na tabliczce znamionowej) i mieć format powszechnie dostępny (np. PDF).

 

Podsumowanie

Rozporządzenie (UE) 2023/1230 wyznacza nowy kierunek dla europejskiego systemu bezpieczeństwa w zakresie maszyn. Nowe przepisy są znacznie bardziej precyzyjne i obejmują technologie przyszłości, a przede wszystkim – nakładają jeszcze bardziej skonkretyzowaną odpowiedzialność na producentów i integratorów, a zwłaszcza importerów.

Firmy, które odpowiednio wcześnie przygotują się do wejścia przepisów w życie, zyskają przewagę konkurencyjną i zapewnią sobie bezpieczną, zgodną z prawem ciągłość operacyjną!

 

Autor: Marek Trajdos, ekspert TUV NORD Polska